VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS

Pensioenfondsen zullen moeten vernieuwen. Maar hoe doe je dat?

08/dec/2017
By BlackRock

Pensioenfondsen zullen moeten vernieuwen. Maar hoe doe je dat?

Hoewel financiële markten weer opleven, kunnen pensioenfondsen en verzekeraars niet op hun lauweren rusten. Weliswaar heeft de beleidsdekkingsgraad van pensioenfondsen zich aanzienlijk hersteld sinds het dieptepunt van eind 2016, maar aanhoudende lage rentes en een groter langlevenrisico betekenen dat verdere vernieuwing noodzakelijk is. Wij bekijken welke stappen institutionele beleggers concreet kunnen nemen.

Geen vooruitzicht op fors hogere rentes

De wereldwijde economische heropleving zorgt ervoor dat de rentes eindelijk minder onder druk komen te staan. Bovendien hebben de Federal Reserve en de Bank of England de eerste schuchtere stappen genomen naar een normalisatie van hun beleid, al is de weg daarnaartoe nog heel lang. En voor Nederlandse pensioenfondsen en verzekeraars is er relatief weinig verandering in het vooruitzicht. Volgens het BlackRock Investment Institute zal de Europese Centrale Bank er nog een hele tijd over doen voor ze tot een renteverhoging overgaat. Weliswaar lijkt het erop dat de economie in de eurozone aantrekt, maar vanwege de nog steeds hoge overcapaciteit blijft de inflatie onder druk staan. En zelfs wanneer die overcapaciteit geabsorbeerd is, denken we dat structurele factoren, zoals een verouderende bevolking en de deflatoire impact van technologie, rentes relatief laag zullen houden en de verwachte rendementen voor de meeste beleggingscategorieën lager zullen houden dan we historisch gewend waren.

En dat betekent dat er druk op pensioenfondsen zal blijven bestaan. Weliswaar toonden de meest recente (Eind September 2017) kwartaalcijfers van De Nederlandsche Bank (figuur 1) een bemoedigende verbetering in de dekkingsgraden, maar dat neemt niet weg dat 29% van pensioenfondsen nog steeds een beleidsdekkingsgraad had die onder het wettelijk minimum lag. En wanneer men bedenkt dat zij zo’n 68% respectievelijk 65% van alle actieve en pensioengerechtigde deelnemers vertegenwoordigen, blijft het een uitdagende situatie voor pensioenfondsen. Daarnaast moeten we ook rekening houden met een mogelijke verdere stijging van de levensverwachting.

Figuur 1: Bemoedigend herstel, Beleiddekkingsgraad Nederlandse pensioenfondsen*

Bemoedigend herstel, Beleiddekkingsgraad Nederlandse pensioenfondsen* 

Bron: Grafiek van BlackRock gebaseerd op gegevens DNB, © De Nederlandsche Bank

* Vanaf januari 2016 wordt de beleidsdekkingsgraad berekend aan de hand van het totale vermogen en de totale technische voorzieningen van het fonds. Vóór 2016 was dit alleen op basis van het gedeelte voor risico van het fonds.

** De wettelijk vastgestelde minimale vereiste dekkingsgraad voor het gros van de Nederlandse pensioenfondsen is 104,2%

Gevolgen voor het beleggingsbeleid

Voor pensioenfondsen en verzekeraars betekent dit dat ze nieuwe manieren moeten vinden om die uitdagingen effectief aan te gaan. Daarbij gaat het niet om een revolutie, maar eerder om systematisch de nieuwe inzichten, technieken en technologie te identificeren die tot betere resultaten kunnen bijdragen. Nederlandse pensioenfondsen doen het doorgaans niet slecht op dit vlak en behoren zelfs vaak tot de baanbrekers, denk maar aan LDI of maatschappelijk verantwoord beleggen (MVB). Toch denken we dat er nog ruimte is om verder te kijken en het meeste te halen uit interessante nieuwe ontwikkelingen voor ze gemeengoed worden. Deze beleggingsideeën verdienen volgens ons de aandacht:

  • Een meer intensief gebruik van factoren. Nederlandse institutionele beleggers zijn goed vertrouwd met stijlfactoren zoals value, momentum en small cap in de context van hun aandelenbeleggingen. Wat we nu zien, is een uitbreiding in het gebruik van factoren naar andere beleggingscategorieën zoals vastrentende waarden, maar ook alternatieve beleggingsvormen zoals grondstoffen. Daarnaast zijn er aanzienlijke ontwikkelingen op gebied van macrofactoren, die kunnen helpen betere asset allocatiebeslissingen te onderbouwen, maar ook op MVB gerichte factoren.
  • Het systematisch oogsten van inzichten. De snel ontwikkelende datawetenschap biedt kansen voor beleggers die toegang hebben tot de juiste systemen en technologie. Een systematische analyse van alle data die voorhanden is, kan nu al nieuwe inzichten genereren voor actieve beheerders, en dit op een ongekend grote schaal. Het systematisch ontginnen van ‘big data’ en het daarmee gepaard gaande potentieel voor alfa staat echter nog in zijn kinderschoenen en we verwachten dan ook dat dit een wezenlijk onderdeel zal worden van in publieke markten belegde portefeuilles. Maar elk aspect van het beleggingsbeleid waar het stelselmatig verwerken en analyseren van gegevens belangrijk is, zal profiteren van deze toepassingen, met MVB als het meest voor de hand liggende voorbeeld.
  • Strategische allocatie naar niet-publieke markten. Naast het optimaliseren van allocaties naar publieke markten, door bijvoorbeeld betere diversificatie naar opkomende markten, zien we structurele kansen voor institutionele beleggers in de private markten. Veranderingen in de regelgeving voor banken sinds de financiële crisis en blijvende druk op overheidsfinanciën zorgen ervoor dat zij steeds meer mogelijkheden hebben om bijvoorbeeld infrastructuur of vastgoed te financieren of leningen te verstrekken aan middelgrote bedrijven. Wij menen dat dit om een fundamentele trendbreuk gaat, die nog volop aan de gang is met aanzienlijke mogelijkheden voor nieuwe beleggingsvormen En hoewel rendementen ook hier onder druk staan, blijven ze aantrekkelijk op een relatieve basis voor beleggers die toegang hebben tot de meer aantrekkelijke transacties. Figuur 2 suggereert dat er nog wel wat ruimte bestaat voor pensioenfondsen om hun allocatie naar deze alternatieve beleggingen te verhogen.

Figuur 2: Nog ruimte, De asset allocatie van Nederlandse pensioenfondsen*

Nog ruimte

Bron: Grafiek van BlackRock gebaseerd op gegevens DNB, © De Nederlandsche Bank. Stand van zaken op 21 September 2017 in miljoenen euro’s, inclusief derivaten.

Eerste rapportagedatum is 2e kwartaal 2015.

* Kleinere bedragen verbonden met, onder andere, de waarde van valuta overlay strategieën en inkomsten uit securities lending zijn niet weergegeven.

** Alternatieve beleggingen bestaan uit private equity, infrastructuur en microfinanciering.

  • Een groter beleggingsinstrumentarium. Naast nieuwe markten en strategieën beschikken beleggers ook over nieuwe instrumenten. Het meest opvallend hierbij is de groeiende rol voor ETF’s in het institutioneel beleggingsbeleid. Zo worden ze nu regelmatig gebruikt bij het beheren van de liquiditeit van de portefeuille, maar ook eventueel als een vervanging van futures of bij grootscheepse aanpassingen van portefeuilles (transitiemanagement) om maar enkele toepassingen te noemen. Technologie zal deze evolutie waarschijnlijk nog versnellen en helpen beleggers hun gewenste exposures efficiënter en gerichter te verkrijgen.

Bovenstaande voorbeelden geven een idee van de aanzienlijke vernieuwingen waar beleggers op kunnen inspelen. Veranderende regelgeving en technologie zullen ongetwijfeld verdere innovatie stimuleren. Hoe en in welke mate beleggers deze ontwikkelingen vertalen in hun beleggingsbeleid, hangt uiteraard af van hun specifieke omstandigheden, maar we menen dat ze er in ieder geval goed aan doen de verschillende ontwikkelingen aandachtig te volgen.

Carl Kool

Carl Kool, Director, werkt voor het Outsourced CIO team van BlackRock Client Solutions, dat zich ten behoeve van de grootste institutionele cliënten van BlackRock bezig houdt met de ontwikkeling, de samenstelling en het beheer van portefeuilles waarin meerdere strategieën en beleggingscategorieën gecombineerd worden. Carl Kool behaalde een MA-graad in economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en is CFA charterholder.