VOOR PROFESSIONELE BELEGGERS

We leven langer en dat zorgt voor uitdagingen

08/dec/2017
By BlackRock

Lang zullen we leven … maar wat zijn de gevolgen?

De stijging van de wereldwijde levensverwachting is waarschijnlijk één van de succesverhalen van de moderne tijd. Maar welke knelpunten brengt deze stijging met zich mee en wat zijn de implicaties ervan voor beleidsmakers en financiële dienstverleners?

Over de hele wereld is de levensverwachting al geruime tijd aan het stijgen. In veel landen leven mannen en vrouwen tegenwoordig veel langer dan demografen nog maar een paar decennia geleden voor mogelijk hielden. Volgens een artikel in het gezaghebbende medische tijdschrift The Lancet is het mogelijk dat de gemiddelde levensverwachting in de OESO-landen in 2030 boven de 80 ligt en is er een kans van 50% dat de levensverwachting van vrouwen zelfs tot boven de 90 stijgt . Over Nederland zegt het artikel dat vrouwen in 2030 naar verwachting gemiddeld 85 en mannen 83 zullen worden. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is voorzichtiger, maar verwacht nog altijd dat de gemiddelde levensverwachting in 2060 voor mannen 87,0 en voor vrouwen 89,9 zal zijn. Zo’n sterke stijging van de levensverwachting betekent dat overheden, pensioenfondsen en de mensen zelf naar nieuwe manieren moeten zoeken om over voldoende inkomsten te beschikken om een steeds langere pensioenperiode en de bijkomende hogere kosten van de gezondheidszorg te financieren. Tegelijkertijd zien we ook dat nieuwe gezondheidsrisico’s, die grotendeels samenhangen met een steeds meer sedentaire levensstijl, een grotere rol gaan spelen, waardoor ze de winst deels weer tenietdoen.

Waardoor worden we
gemiddeld ouder?

De langere levensverwachting is voor een belangrijk deel te danken aan baanbrekende verbeteringen in de gezondheidszorg. De winst hiervan is vooral goed te zien in landen die sterk hebben ingezet op het terugdringen van de babysterfte door de verbetering van de pre- en neonatale zorg (figuur 1). In de toekomst kunnen baanbrekende medische ontwikkelingen de levensverwachting nog verder doen stijgen. Andere belangrijk aspecten zijn preventie, bijvoorbeeld in de vorm van antirookcampagnes, en vroegtijdige diagnose en behandeling van ziektes als kanker, diabetes en hart- en vaatziekten, die vooral winst opleveren voor het oudere deel van de bevolking.

Figuur 1: Babysterfte in OESO-landen met hoge inkomens

Babysterfte in OESO-landen met hoge inkomens

Bron: Wereldbank

Er zijn echter ook enkele verontrustende tegentrends zichtbaar. Zo stijgt de levensverwachting duidelijk minder snel in landen met een hogere sterfte onder jongvolwassenen en meer risico op chronische ziektes, met name obesitas.

Figuur 2: Obesitas bij kinderen

Obesitas bij kinderen

Bron: The Aspen Institute

Maar tegentrends kunnen de stijging van de levensverwachting teniet doen

Hoewel het voor de hand ligt, is het toch van belang erbij stil te staan dat het niet vanzelfsprekend is dat mensen steeds langer leven. Nieuwe ziektes, een toenemende resistentie tegen geneesmiddelen, geopolitieke conflicten en milieurampen kunnen de klok stuk voor stuk weer terugdraaien. En ook zonder dit soort negatieve invloeden kunnen we niet met zekerheid zeggen dat de levensverwachting zal blijven stijgen en hoe snel dit zal gaan. Wat we wel weten, is dat een groot deel van de langere levensverwachting op dit moment te danken is aan de snelle terugdringing van de babysterfte. Wanneer de babysterfte in een groot deel van de wereld tot vrijwel nul zal zijn gedaald, wordt de toename van de levensverwachting sterker afhankelijk van de verbetering van de vooruitzichten van ouderen. Maar de toename van obesitas bij kinderen (grafiek 2) dreigt ertoe te leiden dat er in sommige landen een generatie opgroeit die veroordeeld is tot meer ziekte en een korter leven.

Wat zijn de financiële consequenties van een langere levensverwachting?

Het is nog te vroeg om een goed beeld te krijgen van de manier waarop deze trends en tegentrends zullen uitwerken. Daarom moeten we er voorlopig vanuit gaan dat de levensverwachting zal blijven stijgen, zodat beleidsmakers, sociale partners en pensioenfondsen zich proactief moeten buigen over de risico’s die dit met zich mee kan brengen.

Voor overheden, toezichthouders, sociale partners en andere betrokken partijen betekent het dat er gewerkt moet worden aan een nieuw, duurzaam pensioenstelsel, waarin mensen meer persoonlijke verantwoordelijkheid dragen.

Bestaande Defined Benefit (DB) pensioenfondsen moeten ondertussen naast rente- en inflatierisico’s ook bijzonder veel aandacht schenken aan het beheer van het risico van de langere levensverwachting. Dit houdt onder meer in dat ze hun portefeuilles regelmatig onderwerpen aan stresstests om na te gaan of ze voldoende berekend zijn op verschillende demografische scenario’s, ook in de context van uiteenlopende rentes, marktrendementen en inflatiepercentages. DB-fondsen moeten ook onder ogen zien dat een steeds oudere wereldbevolking en de bijbehorende behoefte aan inkomsten, de rente en mogelijk ook de inflatie sterk onder druk zullen blijven zetten. Dat betekent dat een optimale afdekking van deze risico’s continu de aandacht verdient. Om de benodigde groei te bereiken, kunnen fondsen wellicht meer profijt halen uit hun lange-termijn-horizon door aangepaste beleggingen in illiquide strategieën met een relatief hoog rendementspotentieel.

Ook op het gebied van de pensioenplanning zijn aanzienlijke veranderingen nodig, zoals verhoging van de pensioenleeftijd, aanpassing van de premieniveaus en afstemming van de levenskosten op de beschikbare inkomsten. In de meeste gevallen zal dit betekenen dat op zeker moment een overstap wordt gemaakt naar Defined Contribution, zodat de pensioengerechtigden zelf voor een deel verantwoordelijkheid gaan dragen voor het risico van de langere levensverwachting.

Langer leven: reden voor optimisme én voorzichtigheid

Langer leven is natuurlijk geweldig, maar het maakt het voor overheden, pensioenfondsen en in toenemende mate ook de mensen zelf, noodzakelijk om goed na te denken over de financiële aspecten ervan. We hebben behoefte aan een nieuwe kijk op werken, sparen en beleggen. De lastige aspecten van een langere levensverwachting kunnen alleen effectief worden aangepakt als mensen méér geld opzij gaan zetten voor hun pensioen, méér beleggen om hun vermogen op de langere termijn te laten groeien én bereid zijn om langer te werken, zij het in een rustiger tempo. Wie nu begint, vergroot de kans om later van die extra jaren te kunnen genieten.

Robert Brazier

Robert Brazier, Director, is content developer en manager bij het BlackRock Retirement Institute, het kennisplatform op het gebied van pensioenen en levensverwachting.